Atık yönetimi, üretim, tüketim, hizmet veya diğer faaliyetler sonucu oluşan katı, sıvı veya gaz halindeki atıkların çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde toplanması, ayrıştırılması, taşınması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi ve tüm bu süreçlerin denetlenmesini kapsayan sistematik bir süreçtir.
Atık yönetimi; sadece atığı bertaraf etmek değil, öncelikle atığın oluşmasını önlemek ve geri kazanmak esasına dayanır.
Atık Yönetimi Hiyerarşisi (5 Aşamalı)
Atık yönetiminde öncelik sıralaması, yani hiyerarşi şu şekildedir:
1. Atığın oluşumunun önlenmesi
2. Azaltılması (minimizasyon)
3. Yeniden kullanım (reuse)
4. Geri dönüşüm / geri kazanım
5. Bertaraf (en son seçenek)
Not: Bu sıralama, Avrupa Birliği Atık Çerçeve Direktifi ve Türkiye’deki yönetmeliklerde aynen yer alır.
Atık Yönetimi Faaliyetleri Nelerdir?
İşletmeler açısından temel faaliyetler şunlardır:
1. Atık Envanteri Hazırlama
- Tesisin ürettiği atık türlerinin belirlenmesi (tehlikeli, tehlikesiz, ambalaj atığı vb.)
2. Kodlama ve Sınıflandırma
- Atıklar, Avrupa Atık Kataloğu (AAK) kodlarına göre sınıflandırılır.
3. Geçici Atık Depolama
- Atıklar, tesis içinde uygun şartlarda geçici depolama alanlarında tutulur.
- Tehlikeli atıklar için özel depolama şartları gerekir (zemin, etiketleme, sızdırmazlık vb.)
4. Taşıma ve Lisanslı Firmalara Teslim
- Atıklar, lisanslı araç ve taşıyıcılarla Çevre Bakanlığı’ndan lisans almış geri kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilir.
5. Online Bildirimler ve Takip
- Atıkların tüm hareketleri, MoTAT (Mobil Atık Takip Sistemi), KDS (Kütle Denge Sistemi) veya Çevre Bilgi Sistemi (ÇBS) üzerinden dijital olarak takip edilir.
6. Atık Beyanları
- Her yıl, Mart ayı sonuna kadar yıllık atık beyanları yapılır (Tehlikeli atık, ambalaj atığı, atık yağ vb.)
7. Eğitim ve Bilinçlendirme
- Personel atık yönetimi konusunda eğitilmelidir.
8. Atık Yönetim Planı Hazırlama
- Bazı tesislerde, Atık Yönetim Planı hazırlanması zorunludur (örneğin sağlık kuruluşları, OSB’ler, büyük endüstri tesisleri).
Yasal Dayanak: Atık Yönetimi Yönetmeliği
Yönetmelik Adı: Atık Yönetimi Yönetmeliği 02 Nisan 2015 Resmi Gazete: Sayı 29314
Yönetmelik, atıkların:
• Tanımlanması
• Sınıflandırılması
• Yönetim ilkeleri
• Depolama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf esaslarını kapsar.
Atık Türleri (Bazı Örnekler)
| Atık Türü | Açıklama |
|---|---|
| Tehlikeli Atık | Yanıcı, patlayıcı, toksik içerikli atıklar (ör: solvent, boya, asitler) |
| Tehlikesiz Atık | Metal, plastik, cam, tekstil kırpıntısı gibi zararsız atıklar |
| Ambalaj Atığı | Kağıt, karton, plastik, metal, cam ambalajlar |
| Elektronik Atık (EEE) | Bilgisayar, yazıcı, televizyon vb. bozulmuş elektronik eşyalar |
| Atık Yağ | Madeni yağlar, hidrolik yağlar |
| Bitkisel Atık Yağ | Kızartma yağları |
| Tıbbi Atık | Enjeksiyon, pansuman, laboratuvar atıkları |
Etkin bir atık yönetimi, hem çevresel sorumluluğunuzu yerine getirmenizi sağlar hem de cezai yaptırımların önüne geçer. Ayrıca; sürdürülebilirlik, kurumsal itibar ve hatta finansman projelerinde (IFC, EBRD vb.) olumlu etki yaratır.
